OSB’LER İÇİN ARITMA SİSTEMLERİ
Organize Sanayi Bölgelerinde Atıksu Yönetimi ve Arıtma Teknolojileri
Organize Sanayi Bölgeleri (OSB’ler), farklı sektörlerden çok sayıda sanayi tesisini aynı altyapı çatısı altında toplayan üretim alanlarıdır.
Tekstil, gıda, kimya, metal, otomotiv yan sanayi, plastik ve makine imalat gibi birçok endüstriyel faaliyet, yüksek miktarda ve farklı karakteristikte atıksu üretir.
Bu nedenle OSB’lerde atıksu arıtma sistemleri, yalnızca çevresel bir zorunluluk değil; aynı zamanda sürdürülebilir üretimin temel altyapısıdır.
Türkiye’de OSB’lerin büyük bir kısmı merkezi atıksu arıtma tesisine sahiptir. Ancak her OSB’nin atıksu karakteri, debisi ve kirletici yükü farklı olduğundan, arıtma sistemleri de projeye özel tasarlanmalıdır.
1. OSB Atıksularının Karakteristiği
OSB’lerde oluşan atıksular genellikle yüksek KOİ (Kimyasal Oksijen İhtiyacı), yüksek BOİ (Biyolojik Oksijen İhtiyacı), askıda katı madde (AKM),
yağ & gres, ağır metaller (Cr, Ni, Zn vb.), azot ve fosfor bileşikleri, pH dalgalanmaları ve sektöre özgü toksik bileşikler içerir.
Örneğin tekstil ağırlıklı bir OSB’de renk ve kimyasal yük ön plandayken, metal sanayi yoğun bir OSB’de ağır metal giderimi kritik öneme sahiptir.
Tablo 1: OSB Atıksu Tipik Giriş Parametreleri (Örnek)
| Parametre | Birim | Tipik Aralık |
| KOİ | mg/L | 1500 – 4000 |
| BOİ | mg/L | 800 – 2000 |
| AKM | mg/L | 500 – 1500 |
| Toplam Azot | mg/L | 80 – 200 |
| Toplam Fosfor | mg/L | 10 – 40 |
| Yağ & Gres | mg/L | 50 – 300 |
| pH | – | 4 – 11 |
2. OSB’lerde Arıtma Sistemlerinin Genel Yapısı
Bir OSB atıksu arıtma tesisi genellikle şu ana bölümlerden oluşur:
1. Ön Arıtma
2. Fiziksel – Kimyasal Arıtma
3. Biyolojik Arıtma
4. İleri Arıtma (gerektiğinde)
5. Çamur Arıtma ve Susuzlaştırma
Bu proses zinciri, deşarj standartlarına uygun çıkış suyu kalitesi elde etmek için kademeli olarak çalışır.
3. Ön Arıtma Sistemleri
Ön arıtma, sistemin ilk ve en kritik aşamasıdır. Amaç; biyolojik ve kimyasal sistemleri korumak ve yük dengelemesini sağlamaktır.
Izgaralar büyük katı maddeleri tutar, kum tutucular inorganik partikülleri ayırır, yağ tutucular yüzeydeki yağları uzaklaştırır.
Dengeleme havuzları ise debi ve kirlilik yükünü homojenleştirerek sistem stabilitesini sağlar.
4. Fiziksel – Kimyasal Arıtma
Bu aşama özellikle yüksek KOİ, renk ve ağır metal içeren OSB’ler için kritik öneme sahiptir.
Koagülasyon-flokülasyon, DAF sistemleri, kimyasal çöktürme ve lamella çökeltim prosesleri yaygın olarak kullanılmaktadır.
5. Biyolojik Arıtma Sistemleri
Biyolojik arıtma, organik kirleticilerin mikroorganizmalar aracılığıyla parçalanması esasına dayanır.
Aktif çamur sistemleri, SBR ve MBR teknolojileri OSB’lerde yaygın olarak tercih edilir.
Tablo 2: Proses Bazlı KOİ Giderim Verimleri (Örnek)
| Proses Aşaması | KOİ (mg/L) | Ortalama Giderim (%) |
| Giriş Atıksu | 2500 | – |
| Fiziksel-Kimyasal Çıkış | 1200 | %52 |
| Biyolojik Arıtma Çıkışı | 150 | %94 |
| Deşarj Noktası | 80 | %97 |
6. İleri Arıtma ve Geri Kazanım
Artan su maliyetleri ve sürdürülebilirlik hedefleri nedeniyle OSB’lerde geri kazanım projeleri yaygınlaşmaktadır.
Kum filtreleri, aktif karbon filtreleri, ultrafiltrasyon, ters ozmoz ve ozonlama sistemleri ileri arıtma kapsamında değerlendirilir.
7. Çamur Yönetimi ve Susuzlaştırma
Arıtma sürecinde oluşan fazla çamurun yönetimi hem ekonomik hem çevresel açıdan önemlidir.
Yoğunlaştırma ve mekanik susuzlaştırma sistemleri bertaraf maliyetlerini azaltır.
Tablo 3: Çamur Hacim Azaltım Oranları
| Sistem | Giriş Katı Madde (%) | Çıkış Katı Madde (%) |
| Gravite Yoğunlaştırma | 1 – 2 | 3 – 5 |
| Belt Pres | 3 – 5 | 18 – 25 |
| Dekantör | 3 – 6 | 20 – 28 |
| Filtre Pres | 4 – 8 | 30 – 40 |
8. Türkiye’de OSB Arıtma Sistemleri ve Yasal Çerçeve
Türkiye’de OSB’ler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı mevzuatına tabidir.
Deşarj kriterleri alıcı ortam ve sektör tipine göre belirlenir.
9. Tasarım Kriterleri
Bir OSB arıtma tesisi tasarlanırken günlük debi, pik debi, KOİ yükü, azot-fosfor yükü, ağır metal konsantrasyonları,
alan kısıtı, enerji tüketimi ve işletme kolaylığı dikkate alınır.
Tablo 4: Örnek 5.000 m³/gün OSB Tasarım Parametreleri
| Parametre | Değer |
| Ortalama Debi | 5.000 m³/gün |
| Maksimum Debi | 7.500 m³/gün |
| KOİ Yükü | 12.500 kg/gün |
| Havalandırma İhtiyacı | ~8.000 Nm³/saat |
| Blower Gücü | 2 x 75 kW |
| Günlük Çamur Üretimi | 15 – 25 ton |
Sonuç
OSB’ler için arıtma sistemleri; klasik bir arıtma tesisi kurulumundan çok daha fazlasını ifade eder.
Doğru tasarlanmış bir sistem yasal uyumluluk sağlar, çevresel riskleri minimize eder,
işletme maliyetlerini düşürür ve su geri kazanımı ile ekonomik avantaj oluşturur.
